|
7 كوه 7 رود 7 مسئله
|
.jpg)
|
ساخت و ساز در حريم رود دره هاي تهران در حالي ادامه دارد كه كارشناسان بارها خطرخيزي اين مناطق را به مثابه هشداري تكرار كرده اند
«احمد سعيدنيا» استاد دانشگاه تهران و مهندس در شهرسازي از جمله افرادي است كه معتقد است تعلل و بيمسئوليتيهاي مداوم مشكلات بسياري را براي هفت روددره تهران به وجود آورده است
|
تهران _ 17 مهر 1384
پايگاه اطلاعرساني شهرسازي و معماري،ليلا صادق پور:
روددرههاي تهران كه زماني سرچشمه طراوت و شادابي شهر بودند، اكنون با كانال و بستري سيماني، به فاضلابهاي بزرگ شهري تبديل شدهاند و روزهاي پراضطرابي را از هراس خطر سيل، زلزله و رانش زمين ميگذرانند.
ساخت و سازها و تملكهاي غيرمجاز از يكسو و آلودگيهاي زيستمحيطي از ديگر سو، مرگ تدريجي اين عناصر با ارزش طبيعي را به ارمغان آورده است.
ساخت و ساز در حريم رود دره هاي تهران در حالي ادامه دارد كه كارشناسان بارها خطرخيزي اين مناطق را به مثابه هشداري تكرار كرده اند.
«احمد سعيدنيا» استاد دانشگاه تهران و متخصص در امور شهرسازي از جمله افرادي است كه معتقد است تعلل و بيمسئوليتيهاي مداوم مشكلات بسياري را براي هفت روددره ارزشمند تهران به وجود آورده است.
با او كه در سال هاي اخير مطالعات گسترده اي در مورد رود دره هاي هفت گانه تهران داشته و مسوول تهيه چندين طرح مطالعاتي و ساماندهي اين مناطق بوده ، در مورد وضعيت اين شريان هاي حياتي تهران گفت و گويي داشته ايم كه مي خوانيد:
* مفهوم دقيق اين واژه روددره چيست و چه ويژگيهايي دارد؟
- روددره اصطلاحي است كه طي چند سال گذشته بين طراحان شهري و محيطي در رابطه با برنامهريزي درههاي جنوبي البرز در منطقه تهران، رايج شده است. تهران در داخل يا لبههاي اين درهها ساخته شده است.
در گذشته بيشتر اراضي تهران به شكل تپه ماهورهايي بودند كه درههايي را در برميگرفتند، اما با گسترش شهرسازي بيشتر اين تپهها تسطيح شده و از بين رفتند. درههاي دامنه البرز به دو دسته تقسيم ميشوند كه هر كدام ويژگيهاي خاص خود را دارد. درههايي كه فقط مسيل بوده و در زمان بارش باران و وقوع سيلابها مسيري براي عبور جريان آب سيلاب هستند. دسته دوم درههايي هستند كه رودخانه دايمي در آنها جاري است. يكي از دلايل اين نامگذاري جريان رودخانه دايمي با عمق كم در ميان اين درهها است.
* جايگاه و اهميت روددره ها در شهر نه تنها براي شهروندان بلكه براي بسياري از كارشناسان شهري همچنان ناشناخته است. اين ارزش را شما چگونه مي بينيد؟
- روددرهها در حقيقت سرچشمههاي آب تهران قديم را تشكيل داده و مسيرهاي تخليه آبهاي سطحي و سيلابهاي احتمالي بودهاند. اين مناطق علاوه بر تامين آب تهران، منابع بزرگ هوا و به اصطلاح ريههاي تهران محسوب ميشدند. همچنين بهترين تفرجگاهها و گردشگاههاي شهري بودند. ميتوان گفت اين نواحي تنها ميراث طبيعي باقيمانده در دامنههاي البرز است كه نشان از گذشته سرسبز و با طراوت آن دارد.
* روددرههاي تهران در كجا قرار گرفته اند، چه تعداد هستند و وضعيت فعلي آنها چگونه است؟
- تاكنون هفت روددره در قسمت شمال تهران و در دامنههاي البرز شناسايي شدهاند و در واقع ميتوان گفت تهران خود را به اين مناطق رسانده است. روددره كن با بستري تشتكي در شرق قرار گرفته است. دومين روددره فرحزاد است كه آب رودخانه آن از چشمههايي در ارتفاعات امامزاده داوود سرچشمه مي گيرد و تقريبا هميشه جاري است. برخلاف روددره كن، اين دره V شكل و شيب دو طرف آن زياد است و به دليل جريان دايمي آب، باغها و اراضي سبز ابتدا تا انتهاي آن را ميپوشاند.
اوين - دركه، دره گشودهاي است كه در ابتدا V شكل و در امتداد جنوبي يك تشتك بزرگ را تشكيل ميدهد. روددرههاي دربند، گلابدره، جمشيديه و دارآباد درههاي بعدي را به وجود ميآورند. البته درههاي ديگري مانند دره شادآباد و سوهانك هم اخيرا مورد توجه قرار گرفتهاند و بحثهايي پيرامون اين درهها مطرح ميشود.
چنانچه گفته شد، اين درهها در گذشته مسير عبور و انتقال آبها و سيلابهاي كوهستان بودند. متاسفانه با ساخته شدن بزرگراهها و خيابانهاي جديد اين مسيرها بسته و قطع شدند و بسياري از اين تپه ماهورها در قسمتهاي پايين به سمت خيابان انقلاب، تسطيح و درهها با تپهها يك دست و همسطح شدند. روددره كن به دليل قرار گرفتن در حاشيه تهران صدمه و آسيب كمتري از نظر عمق و وسعت ديده است. اين در حالي است كه جهت دره فرحزاد با رسيدن به صادقيه به سمت شرق كج ميشود. درههاي دربند و گلابدره زير پل تجريش به يكديگر وصل شده و در قسمتهاي پايين دست به صورت يك كانال فاضلاب درآمده و سر از سرخهحصار در ميآورند. دارآباد هم به شكل رودخانهاي به سمت كاظمآباد و شميران نو دچار همين سرنوشت شده است. اين اولين اتفاقي است كه براي اين روددرهها رخ داده است.
اتفاق ديگر زماني رخ داد كه طرح جمعآوري آبهاي سطحي و فاضلاب تهران در سال 1354 توسط سازمان ملل مطرح شد. سيستم مهندسي كانالسازي زيرزميني و روزميني براي تحقق اين امر دليلي براي وضعيت نامطلوب و نامناسب روددرهها محسوب ميشوند. البته اعتراض ها و برخوردهايي نيز از سوي برخي شهرداريها مانند شهرداري منطقه يك در مخالفت با اين كار انجام شد ولي به بهانه اجرايي و مصوب بودن، اين طرح اجرا شد و صدمات زيادي را به شكل طبيعي و هويت اصلي همچنين شرايط زيستمحيطي اين درهها وارد كرد. به دليل سيماني شدن بستر اين كانالها ديگر قدرت جذب آب را ندارند و در واقع فقط مسيري براي عبور هستند و در بيشتر مناطق از جمله ده فرحزاد به دليل كاهش شيب به شكل مسير فاضلاب درآمدهاند.
* مگر هنگام تصويب و اجراي طرح، مطالعات كارشناسانه انجام نشده بود؟
- موضوعات شهري، موضوعاتي چندبعدي و ميانرشتهاي هستند و تصميمگيرنده در مورد آنها بايد يك برنامه ريز يا نقشهكش شهري باشد.
هر برنامهاي كه براي شهر تهيه ميشود بايد از كانال شهرسازي عبور كرده و تصويب شود. شهرداريها در اين ميان واحدهاي برنامهريزي مديريت شهري هستند و بايد شهرسازان و طراحان شهر را تقويت كنند. متاسفانه به دليل فقدان روح همفكري و همكاري همچنين فرهنگ شهرسازي و شهرنشيني، اين موضوع تحقق نيافته و گاهي شاهد اتفاقاتي مشابه آنچه در روددرهها رخ داده هستيم. البته لازم است بگويم كه نقد دستگاه شهرداري، آن هم به شكل چشم بسته كار ناعادلانهاي است زيرا در ايجاد چنين نابسامانيهايي علاوه بر شهرداريها عوامل متعدد ديگري دخيل هستند.
* تعدادي از شهرهاي ايتاليا هم دقيقا با وضعيت مشابه تهران مواجه بودند. اكنون آنها در حال آزاد سازي بستر رود دره ها و تغيير وضعيت آنها از حالت سيماني به همان شكل اوليه هستند. آيا ميتوان چنين پروژههايي را در تهران نيز اجرا كرد؟
- شك نكنيد! هر چند برخي از اين درهها مانند دربند فضاي پيراموني خود را از دست دادهاند و بستر آنها تبديل به كانالهاي سيماني شده است، اما فضاهاي پيراموني درههاي دارآباد، ونك و فرحزاد هنوز به طور كامل از بين نرفته و تا حدودي حفظ شدهاند. براي تمام اين درهها طرحهاي حفاظتي و احيا وجود دارد كه ميتوان با استناد به آنها و تلاش براي اجرايي شدن آن به احيا و مرمت دوباره اين اراضي اميدوار بود.
* چه راهكارهايي در اين باره پيشنهاد ميدهيد؟
- ايجاد پاركهاي تفريحي نظير آنچه در جمشيديه اجرا شد از پيشنهادهايي است كه ميتوان در اين باره داشت. با اين كار دهانه درهها به وسيله پارك بسته و از دخالت و دخل و تصرف در آنها جلوگيري ميشود. البته اين كار نبايد فقط به درختكاري محدود شود، زيرا درختان قابل كندن، سوزاندن و از بين رفتن هستند. پيشنهاد دوم، به دليل وجود زمين خالي در قسمتهاي پايين دست اين درهها ميتوان با ايجاد پارك خطي در امتداد آنها از تخريب هر چه بيشتر آنها جلوگيري كنيم.
استفاده از كارشناسان و متخصصان كارآزموده در زمينه برنامهريزيهاي شهري و شهرسازي و اجراي طرحهاي كاربردي پيرامون مسايل زيستمحيطي و فضاي شهري اين مناطق نيز ميتواند در تحقق اين امر كارآمد باشد.
فرهنگسازي در ميان مردم، جوانان، گروه گردشگران و ورزشكاران و ايجاد انگيزه در آنها همچنين حمايت از گروههاي غيردولتي و طرفداران محيطزيست و كوهستان نيز يكي از راهكارهاي موثر در حفظ و احيا اين مناطق است.
* با توجه به تاثير حياتي اين اراضي در زندگي مردم، زوال و نابودي اين روددرهها چه پيامدها و آسيبهايي براي شهر به دنبال دارد؟
- به هم خوردن انتظام طبيعي و زيستمحيطي تهران مهمترين و اصليترين پيامد آن است. هرگونه دخالت در طبيعت با انتقام طبيعت روبهرو ميشود. بنابر آنچه گفته شد اين درهها مسيلهاي طبيعي در هنگام بروز سيلاب بودهاند اما با كانالسازي و مسدود كردن همچنين تغيير جهت آنها خطر بزرگي متوجه شهر ميشود. زمين ديگر قدرت جذب آب را به دليل سيماني شدن بستر آنها از دست داده است. در شرايط طبيعي سيلابها بايد فضاي پيراموني و محلهايي براي فرار داشته باشند. با جاري شدن سيل مواد زايد همراه سيلاب با مسدود كردن كانالهاي طراحي شده و سرريز آب خود از عناصر مضر و خطرساز محسوب ميشوند. از همه مهمتر اينكه سرزمين زيباي دامنه البرز كه تامينكننده آب و هواي پاك تهران بوده همچنين ميعادگاهي براي مردم، از بين رفته و شهروندان مجبور به طي مسافتهاي طولاني براي دستيابي به فضاهاي سبز و طبيعي جهت تفرج و تفريح ميشوند.
* با توجه به منع قانوني و وجود ضوابط خاص در ساخت و سازهاي شهري به ويژه در حريم رود دره ها ، چرا همچنان شاهد ساخت و ساز بيرويه در اين مناطق ادامه دارد؟
- طبق قانون ،رودخانهها، روددرهها، مسيلها، قناتها و نهرها توسط وزارت نيرو حريمگذاري ميشود. در فضاي داخلي اين حريمها هرگونه دخل و تصرف و احداث ساختمان ممنوع است. مگر اينكه براي ايجاد باغها يا زمينهاي زراعي مورد استفاده مالكان قرار گيرند.
گاهي اين حريمگذاريها و محدود كردن دو سوي درهها، داخل اين حريمها را بيسرپرست ميكند. طرح تفصيلي هم در به وجود آمدن اين بيسرپرستي دخيل است. دخل و تصرفهاي غيرمجاز و بهرهبرداريهاي شخصي توسط ارگانها و سازمانهاي مختلف به دليل بلاتكليفي از عوامل ساخت و سازهاي بيرويه است.
در اين مناطق از گذشته ساخت و سازهايي به شكل روستاهايي كوچك وجود دارند كه بايد حفظ شوند. البته به اين افراد توصيه ميشود از مسير سيلابها دور شده و در مناطق امن ساكن شوند.
* اما همچنان روند سكونت در اين دره ها و حتي در ازتفاعات بالاتر از 1800 متر ادامه دارد.
- اين موضوع به دقت بسياري نياز دارد. باز هم دخل و تصرفهاي شخصي و غيرمجاز و بيمسئوليتيها و ناهماهنگيهاي موجود بين دستگاهها، دليل اين تجاوز محسوب ميشوند. صرفا به بهانه اينكه اين مناطق منابع غني طبيعي هستند، نميتوان اين كار را توجيه كرد.
در گذشته فعاليتهاي انسان به شكل انطباق با طبيعت بود كه اصلا با شيوههاي جديد همخواني ندارد، چرا كه شيوههاي جديد بيشتر تملك اراضي مجاني، زمينخواري، اعمال قدرت و تصرف زمين است.
* براي روددرههاي تهران چه برنامههايي موجود است و اين طرح ها تاكنون تا چه اندازه اجرايي شدهاند؟
- همان طور كه گفتم براي تمام اين روددرهها طرحهايي موجود است. 2500 شيت طرح اجرايي براي اين اراضي در نظر گرفته شده است . به طور مثال براي دره فرحزاد، 12 كيلومتر فضاي سبز از معدن تا ميدان صادقيه طرحريزي شده است .همچنين قرار بود دره ونك در كنار بزرگراه چمران تا دركه تبديل به پارك و فضاي سبز شود و كه تاكنون فقط دو پارك كوچك رفتگر و گفتوگو ايجاد شدهاند. تعلل در اجرا كردن اين طرحها موجب مسكوت ماندن آنها شده و خطر تخريب و مرگ تدريجي روددره هارا درپي دارد.
مصاحبه با دكتر وطن پرست ، كارشناس محيط زيست در مورد رود دره هاي تهران را ،اينجا بخوانيد: سيمان و آهن به جاي رود دره هاي تهران
رودخانه ها طلايه داران تمدن كهن شهري
|
|
نظر شما در مورد این خبر؟
(3نظر)
|
|
عليرضا عبادي
مصاحبه خواندني شما را در مورد رود دره ها خواندم.
من دانشجوي كارشناسي ارشد شهرسازي هستم و براي پايان نامه ام روي مسيل ها و رود دره ها كار مي كنم. از اينكه مي بينم شما با اين نگاه تخصصي به اين مقوله پرداختيد بسياري خوشحالم و پيشنهاد مي كنم كه تك تك روي رود دره هاي تهران و بقيه استان ها كار كنيد و معضلات آن را كالبد شكافي كنيد .
متشكرم
|
مي توانيد اطلاعات كاملي را در مورد رود دره ها و اقدامات جاري آن از شهرداري منطقه يك بگيريد تا جايي كه من اطلاع داريم براي رودخانه هاي شمال تهران طرح هاي ساماندهي دارند و در اين باره برنامه ريزي هايي كرده اند
|
سحرناز آيت دانشجوي سال دوم معماري
مي خواستم پيشنهاد كنم در مورد رود دره فرحزاد و ساخت و سازهاي غيرقانوني اطراف آن يك گزارش تهيه كنيد
|
| 1 |
|
|
|
@ 2006, Developed By
CHN. All Rights Reserved.
|
